ESB-aðild myndi hvorki skapa vinnumarkaðsréttindi frá grunni né ákveða almennt launastig á Íslandi, því stór hluti reglnanna gildir þegar í gegnum EES. Helstu beinu breytingarnar yrðu formleg þátttaka Íslands í lagasetningu ESB og að sérstakt EES-upptökuferli hyrfi fyrir þær reglur sem fylgdu aðild. Ekki er hægt að ráða af lagareglunum einum hvaða áhrif aðild hefði á laun, atvinnu, fólksflutninga eða samningsstöðu.

  • EES-grunnurinn er umfangsmikill. Frjáls för launafólks, bann við mismunun eftir þjóðerni gagnvart þeim hópum sem 28. gr. EES nær til, samræming almannatrygginga og margar lágmarksreglur vinnuréttar gilda þegar.
  • Vinnutímaréttindi eru ekki ný aðildarréttindi. Tilskipun 2003/88/EB er í gildi í EES og fjallar meðal annars um daglega og vikulega hvíld, 48 stunda hámark meðalvinnutíma og minnst fjögurra vikna greitt árlegt orlof, með þeim gildissviðsreglum og undanþágum sem tilskipunin heimilar.
  • ESB ákveður ekki eitt sameiginlegt launastig. Laun eru undanskilin 153. gr. félagsmálaheimild SSE. ESB getur þó sett aðrar lágmarks- og málsmeðferðarreglur sem móta umhverfi kjarasamninga og starfskjara.
  • Íslenska kjarasamningslíkanið helst mikilvægur innlendur grunnur. Núgildandi 1. gr. laga nr. 55/1980 gerir kjarasamningsbundin kjör að lágmarkskjörum á viðkomandi starfssviði. Engin skoðuð heimild sýnir sjálfvirkt afnám þess kerfis við aðild.
  • Aðild breytir formlegri þátttöku, ekki tryggðum áhrifum. Ráðherra sæti í ráðinu og íslenskir kjósendur kysu Evrópuþingmenn. Evrópuþingmenn eru fulltrúar borgara sambandsins, ráðið notar oft aukinn meirihluta og framkvæmdastjórar eiga að vera óháðir.
  • Eftirlits- og dómsleiðin breytist. Nú hefur ESA eftirlit með Íslandi og EFTA-dómstóllinn fer með EES-mál samkvæmt tveggja stoða kerfinu. Við fulla aðild færist ESB-réttur Íslands undir framkvæmdastjórnina og Dómstól ESB. Þetta er stofnanabreyting, ekki sjálfkrafa sönnun um betri framkvæmd eða meiri efnisleg réttindi.
  • Starfsréttindi eru þegar að verulegu leyti EES-mál. Sjálfvirk viðurkenning nær aðeins til tilgreindra starfsstétta og hæfis sem uppfyllir samræmd skilyrði; önnur mál geta krafist einstaklingsbundins mats eða mótvægisráðstafana.
  • Sum lagaleg mörk ESB og EES eru ólík. Tilskipun 2000/78/EB er ekki tekin upp í EES, en Ísland hefur víðtæka innlenda jafnræðisvernd samkvæmt lögum nr. 86/2018. Lýsa þarf mismunandi réttargrundvelli án þess að lofa sjálfvirkri efnislegri réttindaaukningu.
  • Staða nýrra gerða er tímaviðkvæm. Við sannprófun 5. ágúst 2026 voru tilskipanir 2022/2041 og 2023/970 enn til athugunar vegna EES-upptöku og ákvörðun um tilskipun 2019/1152 beið enn fullnustu stjórnskipulegra skilyrða.
  • Raunáhrif eru ómæld. Heimildirnar réttlæta ekki töluspá eða stefnuályktun um laun, atvinnu, framleiðni, fólksflutninga, eftirlitskostnað eða dreifingu áhrifa eftir atvinnugreinum og hópum.

Athugasemdir við svar

Ef þú telur að svarið sé rangt, óskýrt eða að heimild vanti getur þú sent athugasemd til ritstjórnar.

Athugasemdin breytir ekki svarinu sjálfkrafa. Hún fer í ritstjórnarbunkann til yfirferðar.

Stafapróf: “Hvað er verið að kjósa um 29. ágúst?” “Þjóðaratkvæðagreiðslan” “á, é, í, ó, ú, ý, þ, æ, ö”